Кишер үстерү серләре: кайчан чәчәргә, ничек карарга һәм мул уңыш алырга?

Кишерне кайчан чәчәргә?

Кишер чәчү өчен ике уңайлы вакыт бар:
беренчесе – апрель ахыры – май башы,
икенчесе – 10–15 июнь аралыгы.

Бу ике вакытның үз максаты бар. Язын чәчелгән кишер җәй көне куллану өчен үстерелә. Ул иртәрәк өлгерә, әмма кышка саклау өчен яраклы түгел – тиз йомшара, чери башлый. Ә менә июнь аенда чәчелгән кишер ныграк, тыгызрак була һәм кыш буе яхшы саклана.

Димәк, кишернең саклану сыйфаты сортка гына түгел, ә аны кайчан чәчүгә дә турыдан-туры бәйле.

Кишер өчен туфрак нинди булырга тиеш?

Кишер җиңел, көпшәк һәм һава үткәрүчән туфракны ярата. Авыр, балчыклы яки тирес күп кертелгән туфракта ул дөрес формада үсми – кәкре-бөкре, тармакланып китә, тәме дә начарлана.

Шуңа күрә:

• туфракны көздән ук яхшылап казып әзерләргә кирәк;
• әгәр туфрак авыр булса, ком кушу киңәш ителә;
• түтәлне тигезләү мөһим.

Кайбер бакчачылар тирес кертергә ярата, ләкин кишер өчен бу һәрвакыт уңай нәтиҗә бирми. Чери башлаган салам тамыр үсешенә комачаулый, нәтиҗәдә кишер ярылып, тармакланып үсә.

Иң яхшысы – өлгергән черемә, көл, минераль ашламалар куллану.

Түтәлне ничек дөрес әзерләргә?

Кишер чәчеләсе урынны сайлаганда түтәлнең төньяктан көньякка таба урнашуы яхшырак санала. Бу очракта кояш яктысы тигез төшә.

Түтәлнең киңлеге якынча 1 метр булса, аны 4–5 рәткә бүлеп була.
Рәт арасы – 15–20 см, буразна киңлеге – 4–5 см.

Чәчәр алдыннан:

• туфракка органик яки минераль ашламалар кертелә;
• буразналарга су сибелә;
• кирәк булса, «Агрикола» кебек препаратлар кулланырга мөмкин.

Кишерне ничек чәчәргә?

Кишер орлыгы бик вак, шуңа күрә аны тигез итеп чәчү өчен берничә ысул бар:

• чеметеп чәчү – бер урынга 2–3 орлык салу;
• ком яки кофе калдыклары белән катнаштыру – орлыклар тигезрәк тарала;
• гади сибү – соңыннан сирәкләү кирәк була.

Орлыкларны 2–3 см тирәнлеккә күмәләр, өстен туфрак белән каплап, кул белән бераз тыгызлыйлар. Бу бик мөһим – орлык туфрак белән нык контактта булырга тиеш.

Чәчеп бетергәч:

• түтәлгә мул итеп җылы су сибелә (40–45°С);
• өсте лутрасил белән каплана.

Бу дымны сакларга һәм орлыклар тизрәк тишелеп чыгарга ярдәм итә.

Кишер орлыгын тишелүне тизләтү ысуллары

Кишер орлыгы гадәттә озак тишелә. Әмма аны тизләтү өчен гади ысуллар бар:

1. Кайнар суда тоту
   Орлыкларны 45–50 градуслы суда 20 минут тоталар.
2. Спиртлы эремә
   Орлыкларны 10–15 минут аракыда тотып алырга мөмкин.

Бу ысуллар орлыкларны «уятып җибәрә» һәм тизрәк тишелүне тәэмин итә.

Кишерне карау

Кишер үстерү барышында төп эшләр:

Сирәкләү

• беренче тапкыр – 2–3 см ара калдырып;
• икенче тапкыр – 4–5 см ара калдырып.

Сугару

Кишер тигез дым ярата. Артык су да, корылык та аңа зыян китерә.

Ашлау

Җәй дәвамында 2–3 тапкыр тукландыру яхшы нәтиҗә бирә:

• мочевина,
• комплекслы ашламалар,
• «Агрикола», «Энерген» кебек препаратлар.

Популяр кишер сортлары

Бүгенге көндә бакчачылар арасында киң таралган сортлар:

• «Шантанэ» – авыр туфракта да яхшы үсә;
• «Нантская» – иртә өлгерә, тәмле;
• «Московская зимняя» – саклау өчен яхшы;
• «Самсон», «Канада», «Витаминная 6» – югары уңышлы заманча сортлар;
• «Королева осени» – соң өлгерешле, салкынга чыдам.

Кышка саклау өчен киңәшләр

Кышка саклау өчен кишерне:

• июньдә чәчәргә;
• соң өлгерешле сортлар сайларга;
• вакытында җыеп алырга кирәк.

Саклау өчен кишер коры, салкын (0…+2°С) урында яхшы саклана.

Йомгак

Кишер үстерү катлаулы эш түгел, әмма кайбер мөһим кагыйдәләрне үтәү таләп ителә. Дөрес вакытта чәчү, туфракны яхшылап әзерләү, орлыкларны дөрес урнаштыру һәм вакытында карау – болар барысы да мул уңыш нигезе.

Фото: Ясалма фәһем