Инсульт нәрсә ул?

Инсульт вакытында һәр минут мөһим. Кеше никадәр тиз медицина ярдәме алса, баш мигә зыян килү куркынычын шулкадәр күбрәк киметергә мөмкин.

Инсультның билгеләрен белү һәм аларны вакытында тану кешенең гомерен саклап калырга һәм авыр өзлегүләрне булдырмаска ярдәм итә.

Инсультның нинди төрләре бар?

Инсультның ике төп төре бар.

Ишемик инсульт

Ишемик инсульт баш миенә кан илтүче кан тамыры тыгылганда барлыкка килә. Күп очракта моңа тромб сәбәп була. Кан тамыры тыгылу нәтиҗәсендә баш миенең билгеле бер өлеше кислород һәм туклыклы матдәләр белән тиешенчә тәэмин ителми.

Ишемик инсульт инсульт очракларының күпчелеген тәшкил итә.

Геморрагик инсульт

Геморрагик инсульт баш миендәге кан тамыры ертылганда һәм кан баш мие тукымасына яки аның тирәсенә акканда барлыкка килә.

Бу очракта баш мие тукымаларына кан саву һәм баш мие эчендәге басым арту куркынычы туа.

Инсультның төрен табиблар гына тиешле тикшерүләр ярдәмендә билгели ала. Шуңа күрә өй шартларында диагноз куярга яки үз белдегең белән дәваларга ярамый.

Ни өчен инсульт билгеләрен белү мөһим?

Инсульт теләсә кайсы кешедә — туганыңда, дустыңда, хезмәттәшеңдә яки урамда очраган кешедә булырга мөмкин. Шуңа күрә аның билгеләрен һәркем белергә тиеш.

Инсульт вакытында баш миенең бер өлеше кан һәм кислород белән тиешенчә тәэмин ителми. Нәтиҗәдә, нерв күзәнәкләре зарарлана башлый. Кеше медицина ярдәмен никадәр тиз алса, дәвалау нәтиҗәлелеге шулкадәр югарырак булырга мөмкин.

Ишемик инсультның кайбер очракларында кан әйләнешен торгызу өчен махсус дәвалау ысуллары кулланыла. Аларны куллану мөмкинлеге симптомнар башланган вакытка, тикшерү нәтиҗәләренә һәм башка медицина күрсәткечләренә бәйле.

Кайбер дәвалау ысуллары өчен беренче сәгатьләр аеруча мөһим. Шуңа күрә симптомнарның кайчан башланганын истә тоту һәм ашыгыч ярдәмне кичекмәстән чакыру кирәк.

Инсультка охшаган билгеләр тиз арада юкка чыкса да, бу куркыныч бетте дигән сүз түгел. Алар вакытлыча баш миенең кан белән тәэмин ителеше бозылу — транзитор ишемик атака билгесе булырга мөмкин. Мондый очракта да ашыгыч медицина тикшерүе кирәк.

Инсульт өлкән яшьтәге кешеләрдә ешрак очраса да, яшьләрдә дә булырга мөмкин. Шуңа күрә бу мәсьәлә һәркемгә кагыла.

Инсультны ничек танырга?

Инсультның төп билгеләрен истә калдыру өчен «УДАР» кагыйдәсен кулланырга мөмкин.

У — Улыбка- елмаю

Кешедән елмаюын сора.

Инсульт вакытында аның йөзенең бер ягы хәрәкәтсезрәк калырга, авызның бер почмагы аска төшәргә мөмкин. Елмаю асимметрияле була.

Д — Движение- хәрәкәт

Кешедән ике кулын да күтәрүен сора.

Инсульт булганда бер кул көчсезләнергә, күтәрелмәскә яки икенчесенә караганда түбәнрәк төшәргә мөмкин.

А — артикуляция һәм сөйләм

Кешедән гади җөмлә әйтүен яки исемен атавын сора.

Сөйләме аңлашылмаска, сүзләрне дөрес әйтә алмаска, кирәкле сүзне табу яки җөмлә төзү кыенлашырга мөмкин.

Р — реакция

Әлеге билгеләрнең берсе генә булса да, көтеп торырга ярамый. Шунда ук ашыгыч медицина ярдәме чакырырга кирәк.

Инсультка шик булганда, барлык билгеләрнең дә барлыкка килүен көтәргә ярамый. Бер генә билге дә ашыгыч ярдәм чакыру өчен җитәрлек сәбәп булып тора.

Инсультның башка билгеләре

Инсульт вакытында түбәндәге симптомнар да күзәтелергә мөмкин:

• кинәт башланган көчле баш авыртуы;

• баш әйләнү;

• тигезлекне саклау һәм йөрү кыенлашу;

• бер яки ике күз белән күрүнең начарлануы;

• күз алдында икеләтә күренү;

• тәннең бер ягында кул яки аякның көчсезләнүе;

• йөздә, кулда яки аякта кинәт ою барлыкка килү;

• аң буталу;

• сөйләмне аңлау кыенлашу.

Балаларда инсульт сирәгрәк очрый, әмма аларда да булырга мөмкин. Баланың хәле кинәт начарайса, хәрәкәтләре бозылса, сөйләве үзгәрсә яки аңлашылмаган башка неврологик билгеләр барлыкка килсә, кичекмәстән медицина ярдәме кирәк.

Инсультка шик булганда нишләргә?

Әгәр син кешедә инсульт билгеләрен күрсәң, тынычлыкны сакларга һәм тиз эш итәргә кирәк.

1. Шунда ук ашыгыч ярдәм чакыр.

Россиядә 103 яки 112 номерына шалтыратырга мөмкин. Кешенең хәлен, күзәтелгән билгеләрне һәм алар башланган вакытны әйт.

2. Кешене куркынычсыз урынга урнаштыр.

Аңа йөрергә яки мөстәкыйль рәвештә хастаханәгә барырга рөхсәт итмә. Кеше аңында булса, аны уңайлы хәлдә тот. Аңсыз булса, әмма гадәти сулыш алса, сулыш юлларының ачык булуын тәэмин итү өчен саклык белән ян ягына борырга мөмкин.

3. Сулышын һәм аңын күзәт.

Кешенең сулыш алуын тикшер. Әгәр ул аңын югалтса һәм гадәти сулыш алмаса, ашыгыч ярдәм диспетчеры күрсәтмәләрен үтә һәм йөрәк-үпкә реанимациясен башла. Мөмкин булса, автоматлаштырылган тышкы дефибриллятор куллан.

4. Ашарга, эчәргә яки дару бирергә ярамый.

Инсульт вакытында йоту сәләте бозылырга мөмкин. Шуңа күрә кешегә су, ризык яки дару бирү куркыныч тудыра. Табиб күрсәтмәсеннән башка аспирин да бирергә ярамый, чөнки инсульт кан саву нәтиҗәсендә дә барлыкка килергә мөмкин.

5. Симптомнар башланган вакытны истә тот.

Бу мәгълүмат табибларга дәвалау ысулын сайларга ярдәм итә. Әгәр симптомнарның төгәл кайчан башланганын белмәсәң, кешенең соңгы тапкыр кайчан үзен гадәттәгечә хис итүен әйт.

Иң мөһиме — инсульт билгеләре үзеннән-үзе юкка чыкканын көтеп торма. Симптомнар вакытлыча кимесә дә, ашыгыч медицина тикшерүе кирәк.

Инсульттан ничек сакланырга?

Инсульт куркынычын киметү өчен сәламәт яшәү рәвеше алып бару һәм хроник авыруларны контрольдә тоту мөһим.

1. Физик активлыкны арттыр

Сәламәтлек торышы мөмкинлек бирсә, атна дәвамында даими хәрәкәтләнергә тырыш. Күпчелек өлкәннәр өчен атнага кимендә 150 минут уртача интенсивлыктагы физик активлык тәкъдим ителә. Җәяү йөрү, йөзү, велосипедта йөрү һәм башка күнегүләр файдалы булырга мөмкин.

2. Дөрес туклан

Рационда яшелчәләр, җиләк-җимешләр, тулы бөртекле ризыклар һәм башка файдалы продуктлар булсын. Тозны, артык шикәрне һәм туенган майларны чамадан тыш кулланмаска кирәк.

3. Тәмәке тартудан баш тарт

Тәмәке тарту кан тамырларына зыян китерә һәм инсульт куркынычын арттыра. Алкогольне дә чамадан тыш кулланмаска кирәк.

4. Кан басымын контрольдә тот

Югары кан басымы — инсультның мөһим куркыныч факторларының берсе. Кан басымын даими тикшереп тор һәм табиб киңәшләрен үтә. Максатчан күрсәткечләр кешенең яшенә һәм сәламәтлек торышына карап билгеләнә.

5. Кандагы шикәр һәм холестерин күләмен тикшерт

Шикәр диабеты һәм холестеринның югары булуы кан тамырлары авырулары куркынычын арттыра. Табиб киңәше буенча кирәкле анализларны вакытында тапшырып тор.

6. Йокыга һәм ялга игътибар ит

Даими йокы, физик активлык һәм стрессны идарә итү гомуми сәламәтлекне сакларга ярдәм итә. Әгәр йөрәк ритмы бозылу яки башка хроник авырулар бар икән, аларны вакытында дәвалау мөһим.

Истә тот!

Әгәр сез мондый билгеләрне кайсыдыр сыйныфташыгызда, дустыгызда яки олы кешедә сизсәгез — тыныч, ләкин тиз хәрәкәт итегез:

1. Шул ук вакытта олы кешегә әйтегез (укытучыга, әти-әнигә, дежур кешегә). Олы кеше ашыгыч ярдәм чакыртыр. Әгәр якында олылар булмаса – үзегез ашыгыч ярдәм чакыртыгыз (103 яки 112).

2. Табибларны көткән арада, кешенне тыныч урынга урнаштырырга ярдәм итегез. Аны яткырып, башын җиңелчә генә күтәреп кую хәерлерәк.

3. Саф һава керүен тәэмин итегез: тәрәзәне ачыгыз, кыса торган киемнәрен салдырыгыз (яка, каеш, галстук).

4. Артык һәм куркыныч берни дә эшләмәгез: эчәргә, ашарга яки дарулар (мәсәлән, аспирин) бирмәгез — бу зыян китерергә мөмкин. Кешене үзегез генә хастаханәгә алып барырга тырышмагыз — бу хәлне начарайтырга мөмкин. Бер адым да читкә китмичә янында торыгыз, хәлен күзәтегез һәм табибларга симптомнар кайчан барлыкка килгәнен һәм башка үзенчәлекләр булу-булмавын (мәсәлән, кеше башы белән бәрелгәнме) хәбәр итегез.

Йөзнең бер ягы салына, кул көчсезләнә яки сөйләм кинәт бозыла икән — вакытны югалтма, 103 яки 112 номерына шалтырат!

Истә тотарга кирәк: шикләр туса — табибларны чакыру хәерлерәк. «Үзе үтеп китәр» дип көтәргә яки мөстәкыйль рәвештә диагноз куярга тырышырга кирәкми. Сезнең тиз реакциягез — кешене коткаруга бик зур өлеш.

Инсульт теләсә кайсы кешедә булырга мөмкин. Аның билгеләрен белү, ашыгыч ярдәм чакыру һәм медицина хезмәткәрләренә кирәкле мәгълүматны җиткерү кешенең гомерен саклап калырга мөмкин.

Инсультка шик туганда, үз белдегең белән диагноз куярга яки дәвалау чараларын кулланырга ярамый. Иң дөрес карар — кичекмәстән профессиональ медицина ярдәме алу.

Район үзәк хастаханәсенең педиатрия бүлеге ярдәмендә әзерләнде