Агыйдел буенда буыннарны бәйләгән «Дан аллеясы»на нигез салдылар

Искиткеч матур, кояшлы көндә Агыйдел буендагы «Ардашир» ял базасында патриотик һәм экологик әһәмияткә ия чара узды. Татар Ямалысы мәктәбе укучылары, райондаш ветераннар белән бергәләп, биредә агачлар утыртып, киләчәк буыннарга истәлек булып калырлык «Дан аллеясы» булдырды.

Бу көнне балалар өчен агач утырту гына түгел, ә өлкән буын белән аралашу, аларның тормыш юлы, хәрби хезмәте һәм ил азатлыгы өчен көрәшкән райондашлар турында сөйләшү мөмкинлеге дә булды.

Агачлар ике урында утыртылды. Бер мәйданда алмагач һәм груша үсентеләре тамыр җәйсә, икенчесендә декоратив агачлар утыртылды. Шулай итеп, ял базасының табигый күренеше дә тулыланды, ә әлеге урынга тирән мәгънә салынды.

«Ардашир» ял базасы хуҗабикәсе Ализа Хурамшина әлеге территорияне киләчәктә райондашларның батырлыкларын искә алу урыны итеп күрергә тели. Аның нияте — яу кырында һәлак булган райондашларның истәлеген мәңгеләштерү, аларның якыннары бирегә килеп, ял итеп, якын кешеләрен искә ала алырлык урын булдыру.

Биредә Бөек Ватан сугышы белән генә чикләнмичә, Әфганстанда, Чечнядагы хәрби хәрәкәтләрдә һәм махсус хәрби операциядә һәлак булган райондашлар истәлеген дә саклау идеясе тормышка ашырыла.

«Бу — башлангыч кына»

Махсус хәрби операциядә катнашучы, Чечнядагы хәрби хәрәкәтләр ветераны Илсур Зәкиев фикеренчә, «Ардашир» ял базасында башланган әлеге эш киләчәктә дәвамлы булачак.

«Без бу чараны Ализа белән алдан ук планлаштыра башладык. Ул үзе дә бик актив кеше. Махсус хәрби операциягә багышланган шундый чара үткәрү, агачлар утырту тәкъдиме белән мөрәҗәгать иткәч, без дә бик теләп кушылдык.

Районда хәзер ветераннарның «Боевые братство» берләшмәсе бар. Шуңа күрә Афганстан, Чечня, махсус хәрби операция ветераннарын бергә җыеп, бу эшне башлап җибәрергә булдык. Башта без бары тик СВОда катнашучылар белән генә агачлар утыртырга уйлаган идек. Әмма соңыннан барлык ветераннарны чакырырга кирәк дигән фикергә килдек.

Бүгенге чараны мин зур эшнең башлангыч этабы дип саныйм. Киләчәктә яу кырында башларын салган һәр егетебезгә багышлап, исемле агачлар утыртуны дәвам итәргә телибез. Бу агачлар үсеп, алар турында хәтерне саклап торсын иде.

Бер агач — бер ветеранга багышланачак. Һәр агач янына аның исеме язылган истәлек тактасы куярга уйлыйбыз. Моның форматын әле тулысынча уйлап бетерәсе бар. Безгә ярдәм итәргә теләүчеләр дә бар, шуңа күрә бу эшне матур итеп оештырырбыз дип ышанам.

Иң мөһиме — бу урын киләчәктә мәрхүм егетләребезнең туганнары өчен дә истәлекле урын булсын иде. Алар бирегә килә алачак, агачларына карый, су сибә, бер мизгелгә туктап, якын кешесен искә алачак. Агач үсә, ә аңа карап кеше үзенең якынын хәтерли. Бу — бик кадерле хәтер.

Бүген без агачларны әле исемләп түгел, барысына да уртак итеп утырта башлыйбыз. Соңыннан һәр егетебезгә багышлап аерым агачлар утыртуны дәвам итәчәкбез.

«Балалар хәтерләрендә сакласын»

«Ардашир» ял базасы җитәкчесе Ализа Хурамшина әйтүенчә, Агыйдел буенда агачлар утырту идеясе махсус хәрби операциядә катнашкан Илсур Зәкиев белән очрашудан соң туган.

«Илсур Зәкиев: “Ализа, сиңа кунакка киләм әле”, — диде. “Кем белән киләсең?” — дип сорагач, махсус хәрби операциядә катнашкан ветеран егетләр белән киләчәген әйтте. Мин, әлбәттә, бик сөенеп ризалаштым. Аннан уйлана башладым: бу очрашу истәлекле вакыйга булырга тиеш, нәрсәдер уйларга кирәк, дидем.

Агач утырту идеясе шуңа бәйле рәвештә туды. Агач — тормыш, үсеш символы. Агач утыртуның үзендә дә ниндидер аерым мәгънә, хәтта ритуал бар. Шуңа күрә мәктәп укучыларын да, ветераннарны да чакырып, бергәләп агачлар утыртырга булдык.

Бүген биредә махсус хәрби операциядә катнашкан егетләр, Чечнядагы хәрби хәрәкәтләр ветераннары, Афганстан ветераннары катнашты. Безнең өчен балаларның да бу чарада булуы бик мөһим иде.

«Бакчачы» кибетеннән Дания апа безгә агачларны ничек дөрес утыртырга икәнен күрсәтеп, мастер-класс үткәрде. Ул агачларны бүләк итеп бирүен әйткәч, без бик сөендек. Аңа зур рәхмәт.

Биредә ике төрле аллея булдырыла. Берсе — «Буыннар аллеясы». Анда яшь буын — мәктәп укучылары һәм өлкән буын вәкилләре бергәләп агач утыртты. Буыннарның бергә эшләве, бер үк максатта катнашуы минем өчен аеруча кадерле.

Ә түгәрәк формасындагы икенче өлеш — «Геройлар аллеясы». Анда пузыреплодник кебек декоратив куаклар утырттык. Аллеяның уртасында учак урыны булачак, янәшәдә кешеләр утырып ял итә алырлык урын да булдырырга уйлыйбыз. Ә икенче өлештә алмагачлар һәм грушалар үсәчәк.

Минем фикеремне кабул итеп, “юк” дип тормыйча, бергәләп тупланып килүләре өчен барысына да бик зур рәхмәт әйтәсе килә. Укытучылар да, мәктәп укучылары да эшкә кушылды, агачлар утырттылар. Бу — гадәти чара гына түгел, аның мәгънәсе тирәнрәк.

Балалар бүген агач утырту турында файдалы киңәшләр алды, үзләре су ташыды, агачларга су сипте. Киләчәктә алар: “Без кечкенә чакта шундый истәлекле чарада катнашкан идек, агачлар утырткан идек”, — дип искә алсыннар иде. Табигатьне сакларга, матурлык булдырырга өйрәнү дә тәрбиянең бер өлеше.

Киләчәктә бу урынны мөмкин кадәр ачык итәргә телим. Территорияне төзекләндерү, төрле корылмалар булдыру эшләре барачак, әмма кешеләр өчен дә уңайлы булсын иде. Һәркемнең бирегә килеп, ял итәргә, табигать белән хозурланырга мөмкинлеге булуын телим.

Алла бирсә, киләсе елда да шушы паркта берәр чара үткәрербез. Иң мөһиме — бүген утыртылган алмагачлар һәм грушалар үсеп китсен. Аларның җимешләрен барыбызга да исән-имин килеш татырга язсын.

Балалар да үсеп җитәр, ә бүген утырткан агачлар аларга бу көнне искә төшереп торыр. Бу урын кешеләрне берләштерә торган, хәтерне саклый торган матур урынга әверелсен иде».

Бу башлангычны Татар Ямалысы мәктәбе коллективы да хуплап каршы алган. Акциядә 1–9 нчы сыйныфларда белем алучы 14 укучы катнашты. Балалар ветераннар белән аралашып, алар белән бергәләп агачлар утыртты.

«Бу — буыннар дәвамчанлыгы»

Татар Ямалысы мәктәбе директоры Мосаллия Закирова билгеләп үткәнчә, әлеге чараның экологик һәм тәрбияви әһәмияте зур.

— Бер атна чамасы элек Ализа безне кунакка чакырды. Аның инде үзенең планы бар иде. Без дә бу чараны ничек оештыру турында уйлаша башладык. Мәктәбебездә экологик юнәлештә, экологик сукмаклар буенча эш алып барабыз. Шуңа күрә агач утыртуның табигатьне саклау ягыннан да әһәмиятле булуын күреп, әлеге чарага бик теләп кушылдык.

Ветераннар белән очрашуның да балалар өчен зур әһәмияткә ия булуын аңладык. Укучыларыбыз очрашуга алдан әзерләнде, аларга ветераннарның тормышы, батырлыгы турында сөйләдек.

«Буыннар аллеясы» дигән идеяне Ализа үзе тәкъдим итте. Бу исем дә очраклы түгел. Бүген биредә укытучыбыз Альмир Муллагалиев улы бергә катнаша. Аларның бергәләп агач утыртуы — буыннар дәвамчанлыгының матур мисалы, — диде мәктәп директоры.

Мосаллия Закирова чарада ата-аналарның да актив катнашуын билгеләп үтте.

— Күп кенә ата-аналар да балалары белән бергә агач утыртырга теләп катнаштылар. Бу безнең өчен аеруча сөенечле.

Чарага «Бакчачы» кибете җитәкчесе Дания Сәтзадина да үз өлешен керткән. Ул агач үсентеләрен алып килеп, балаларга аларны дөрес итеп утырту буенча мастер-класс үткәргән.

— Дания апа безгә агачлар алып килде һәм балаларга аларны ничек дөрес утыртырга кирәклеген күрсәтте. Хәзер укучыларыбыз агач утырту серләрен белә дип саныйбыз. Кайда гына агач утыртсалар да, алган белемнәре аларга ярдәм итәчәк, — ди Мосәллия Закирова.

Табигать кочагында — бердәмлек мохиты

Чарада балалар өчен мәктәп ашханәсе хезмәткәрләре дә кайгыртучанлык күрсәтте. Алар мәктәп менюсындагы ризыкларны табигать кочагында әзерләп, укучыларны сыйлады. «Ардашир» ял базасы хуҗабикәсе Ализа Хурамшинаның күчтәнәчләре дә балалар өчен күңелле сюрприз булды.

Ветераннар да укучыларны күчтәнәчләр белән сөендергән.

— Солдатларыбыз да балаларга күчтәнәчләр алып килгән. Аларга бик рәхмәтлебез. Кайда гына чакырсак та, нинди генә чара үткәрсәк тә, алар ярдәм итәргә, катнашырга әзер тора. Балалар белән аралашырга вакыт табалар, — диде мәктәп директоры.

Агыйдел ярында утыртылган һәр үсенте — киләчәккә юнәлтелгән бер изге гамәл. Бүгенге балалар куллары белән утыртылган агачлар еллар узгач зур агачларга әверелер, ә «Дан аллеясы» бу урында узган очрашуларны, сөйләшүләрне, батырлыклар турындагы истәлекләрне саклар.

— Бүгенге көннең матур үтүенә җитәкчелеккә, чараны оештыручыларга һәм анда катнашучыларга зур рәхмәтебезне җиткерәбез. Киләчәк буын шулай дәвам итсә, илебез тагын да матуррак һәм байрак яшәр дип ышанабыз, — дип билгеләп үтте Мөсаллия Закирова.

Вазыйх Харисовның сөйләмен мәгънәсен саклап, сайт өчен әдәби һәм табигый татарчага җайлаштырдым. Җөмләләрне артык рәсмиләштермичә, аның фикерләү рәвешен һәм төп интонациясен мөмкин кадәр сакладым.

«Балалар ветераннарны күреп, белеп үссеннәр»

Чечнядагы хәрби хәрәкәтләр ветераннары оешмасы җитәкчесе Вазыйх Харисов «Ардашир» ял базасында узган чараның әһәмиятен билгеләп үтте. 

«Без Ализа белән күптән тыгыз элемтәдә эшлибез. Районның Әфганстанда, Чечнядагы хәрби хәрәкәтләрдә катнашкан ветераннары, СВОда булган егетләр белән бергә җыелып, аллеяны булдырырга алындык.

Бүгенге чарада Чечня ветераннарыннан биш егет килдек. Әфганстан ветераннары берлегеннән да вәкилләр бар. СВОдан кайткан егетләр дә мондый чараларда һәрвакыт актив катнашалар.

Бу чараның балалар өчен дә әһәмияте зур. Безнең өчен киләчәк буынның шундый очрашуларда катнашып, ветераннарны күреп үсүе мөһим. Балалар локаль сугышларда катнашкан, ил алдындагы бурычын үтәгән кешеләр турында белеп, аларның тормыш юлын аңлап үссеннәр иде. Бу мәгълүматны китаптан гына уку түгел, ә үз күзләре белән күрү, аралашу аша күңелләренә сеңдерү — иң мөһиме.

Бүген без табигатьне дә сакларга, матурлыкны булдыруга өлеш кертергә тиеш. Җимерү түгел, ә булдыру кирәк. Шундый матур көндә бу чараны үткәрмичә калу мөмкин дә түгел иде. Балалар белән бергә агачлар утырту, истәлекле урын булдыру — киләчәк өчен эшләнә торган игелекле гамәл».

Очрашу җырлы-моңлы бәйрәмгә әверелде

Игелекле акция күңелле мизгелләр белән дәвам итте. Эшләр тәмамлангач, чарада катнашучылар бергәләп түгәрәкләнеп, Агыйдел ярына утырдылар. «Хәрби кардәшлек» оешмасы вәкилләре ветераннар хәрәкәте, үзләренең эшчәнлекләре турында сөйләделәр.

Тыл ветераны Гөлгенә әби Хәйбуллина балаларга изге теләкләрен җиткерде. Ул үзенең балачагын искә алып, яшь буынны һәр көннең кадерен белергә, тыныч тормышны бәяләргә өндәде.

Чарада катнашучылар да җырларга кушылды, биеп тә алдылар. Җылы, ихлас аралашуда вакытның узганы да сизелмәде. Әфган сугышы ветераны Илшат Әхмәтов гармун уйнап, татар халык җырларын сузды. Аның җырларын Чечня хәрби хәрәкәтләре ветераны Айнур Касыймов дәвам итте. Ул гитарада уйнап, эстрада җырларын һәм үзе иҗат иткән әсәрләрне башкарды.

Җылы очрашу мул табын янында дәвам итте. Катнашучылар уча белән сыйландылар, тәмле ризыклардан авыз итеп, аралаштылар.

Шулай итеп, табигатьне саклау, хәтер һәм буыннар бәйләнеше белән башланган чара җыр-моң, ихлас аралашу һәм күңелле мизгелләр белән тәмамланды.