Актаныш районында кече һәм урта бизнеска ярдәм күрсәтү: эшмәкәрләр өчен нинди мөмкинлекләр бар?

Кече һәм урта эшмәкәрлек — район икътисадының мөһим өлеше

— Лиана Рамилевна, кече һәм урта эшмәкәрлек район икътисадында нинди урын алып тора? Соңгы елларда бу өлкәдә нинди үзгәрешләр күзәтелә?

— Кече һәм урта эшмәкәрлек — районның социаль-икътисадый үсешен тәэмин итүче мөһим юнәлешләрнең берсе. Ул яңа эш урыннары булдыруга, халыкны эш белән тәэмин итүгә, товарлар һәм хезмәтләр төрлелеген, шулай ук җирле бюджетка салым керемнәрен арттыруга зур өлеш кертә.

2025 ел нәтиҗәләре буенча Актаныш районының тулаем территориаль продукты 22 миллиард 453,5 миллион сум тәшкил итте. Аның 21 проценты кече һәм урта эшмәкәрлеккә туры килә. Чагыштыру өчен, 2024 елда бу күрсәткеч 20 процент булган. Димәк, эшмәкәрлекнең район икътисадындагы роле елдан-ел арта.

2026 елның 1 сентябренә районда 763 кече һәм урта эшмәкәрлек субъекты теркәлгән. Аларның 145е — юридик зат, 618е — шәхси эшмәкәр.

Соңгы елларда уңай динамика күзәтелә: 2024 елда районда 716 эшмәкәрлек субъекты исәпләнсә, 2025 ел нәтиҗәләре буенча аларның саны 749га җитте. Бер ел эчендә күрсәткеч 14 берәмлеккә артты. Үсешнең төп өлеше шәхси эшмәкәрләр исәбенә туры килә.

Районның 1000 кешесенә 28,16 эшмәкәрлек субъекты туры килә. Бу күрсәткеч буенча Актаныш районы республикада 26нчы урында. 2026 елга билгеләнгән максатчан күрсәткеч — 28,86 берәмлек.

Әлеге саннар эшмәкәрлек белән кызыксынуны күрсәтә. Безнең төп бурыч — булган эш урыннарын саклау гына түгел, ә яңа бизнес-проектларны гамәлгә ашыру, эшмәкәрләрнең мөмкинлекләрен киңәйтү һәм район икътисадының тотрыклы үсешенә шартлар тудыру.

Сәүдә һәм транспорт өлкәләрендә эшмәкәрләр саны арта

— Районда эшмәкәрлекнең кайсы юнәлешләре аеруча киң таралган?

— Эшмәкәрлек төрле тармакларны колачлый. Хәзерге вакытта иң зур өлеш сәүдә өлкәсенә туры килә. Бу юнәлештә 250 субъект эшли, алар барлык кече һәм урта эшмәкәрлек субъектларының 32,8 процентын тәшкил итә.

Транспорт һәм саклау өлкәсендә 147 субъект теркәлгән. Аларның гомуми санга карата өлеше — 19,3 процент. Әлеге тармакта соңгы елда аеруча сизелерлек үсеш күзәтелде: эшмәкәрләр саны 18 берәмлеккә артты.

Авыл хуҗалыгында 83, эшкәртү производстволарында 77, төзелеш өлкәсендә 55 субъект эшчәнлек алып бара. Профессиональ һәм техник эшчәнлек белән шөгыльләнүче эшмәкәрлек субъектлары саны — 31.

Актаныш районы өчен авыл хуҗалыгының әһәмияте аеруча зур. Шуңа күрә авылда эшмәкәрлекне үстерү, фермер хуҗалыкларына ярдәм итү, авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртү һәм сату мөмкинлекләрен киңәйтү мөһим бурычларның берсе булып тора.

Шул ук вакытта сәүдә, транспорт, төзелеш һәм башка хезмәт күрсәтү өлкәләрендә дә яңа эшмәкәрлек проектларын үстерү өчен мөмкинлекләр бар. Без һәр тармакның үзенчәлекләрен исәпкә алып эшләргә тырышабыз.

Эшмәкәрләргә ярдәм күрсәтүнең төп юнәлешләре

— Башкарма комитет эшмәкәрләргә ярдәм итү буенча нинди эшләр башкара?

— Эшмәкәрлекне үстерүгә ярдәм итү берничә юнәлештә алып барыла. Беренчедән, районда кече һәм урта эшмәкәрлекне үстерү буенча муниципаль программа гамәлдә. Ярдәм күрсәтү тәртибе турындагы мәгълүмат районның рәсми сайтында урнаштырыла. Бу эшмәкәрләргә кирәкле шартлар, документлар һәм катнашу тәртибе белән алдан танышу мөмкинлеге бирә.

Икенчедән, мәгълүмати-консультация эше оештырыла. Эшмәкәрләр Башкарма комитетка шәхсән мөрәҗәгать итә, телефон аша киңәшләшә яки рәсми электрон ресурслардан файдалана ала. Аларга федераль һәм республика программалары, ташламалы финанслау мөмкинлекләре, салым режимнары, сатып алуларда катнашу тәртибе турында мәгълүмат бирелә.

Өченчедән, эшмәкәрлеккә ярдәм күрсәтүче махсуслаштырылган оешмалар белән хезмәттәшлек итәбез. Алар арасында Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы, «Минем бизнес» үзәге, Татарстан Республикасы Эшмәкәрлеккә ярдәм фонды, Гарантия фонды, Экспортка ярдәм үзәге һәм Татарстан Республикасы Сәүдә-сәнәгать палатасы бар.

Бу оешмалар белән берлектә эшләү эшмәкәрләргә үзләренә туры килә торган ярдәм чараларын сайларга, документлар әзерләргә һәм бизнесларын үстерү өчен өстәмә мөмкинлекләр табарга булыша.

Безнең өчен иң мөһиме — эшмәкәрнең кирәкле мәгълүматны вакытында алуы һәм ярдәм алу тәртибен аңлавы.

Финанс ярдәме: йөзләрчә миллион сумлык мөмкинлекләр

— 2026 елда район эшмәкәрләре нинди финанс ярдәме чараларыннан файдаланды?

— Финанс ярдәме эшмәкәрлекне үстерүдә мөһим роль уйный. Ул җитештерүне киңәйтү, җиһазлар сатып алу, әйләнештәге акчаларны тулыландыру һәм кредит йөкләмәләрен көйләү өчен кирәк.

2026 елның сентябренә булган мәгълүматларга караганда, эшмәкәрләрне ярдәм чараларына җәлеп итү күрсәткече буенча Актаныш районы Татарстан Республикасында өченче урында тора. Районда бу күрсәткеч 10 процент тәшкил итә, ә республика буенча уртача күрсәткеч — 3,3 процент.

Республика ярдәм чараларыннан сигез кече һәм урта эшмәкәрлек субъекты файдаланган. Күрсәтелгән ярдәмнең гомуми күләме 26,2 миллион сум тәшкил итә.

Шуларның өчесе Татарстан Республикасы Эшмәкәрлеккә ярдәм фондының микрозаймнарын алган. Аларга барлыгы 5 миллион сум акча бирелгән. Ике субъект Гарантия фонды поручительстволарыннан файдаланган, ярдәм күләме 10,5 миллион сум тәшкил иткән. Бер эшмәкәр лизинг мөмкинлеген кулланган — 9,5 миллион сум. Ике субъектка салым каникуллары һәм түләүләрне кичектерү рәвешендә 1,2 миллион сум күләмендә ярдәм күрсәтелгән.

Федераль ярдәм чаралары буенча 11 субъектка барлыгы 447,2 миллион сумлык ярдәм туры килә.

Аның төп өлеше — 430 миллион сум — Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 1528нче карары нигезендә авыл хуҗалыгы товарлары җитештерүчеләренә бирелгән ташламалы кредитларга туры килә. Бу мөмкинлектән җиде субъект файдаланган.

Өч субъект банкларның эчке программалары кысаларында кредит бурычларын реструктуризацияләгән. Бу ярдәмнең күләме 13,4 миллион сум тәшкил итә. Тагын бер субъект 276-ФЗ номерлы федераль закон нигезендә 3,8 миллион сум күләмендә кредит каникуллары алган.

Шуны да билгеләп үтәргә кирәк: эшмәкәрләргә ярдәм акча бирү белән генә чикләнми. Укыту, консультацияләр һәм эшчәнлекне озату кебек финанс булмаган чаралардан 57 кече һәм урта эшмәкәрлек субъекты файдаланган.

Авыл хуҗалыгына дәүләт ярдәме дә район өчен зур әһәмияткә ия. 2025 елда районның авыл хуҗалыгы тармагына күрсәтелгән бюджет ярдәме 260,4 миллион сум тәшкил итте. Шуларның 66,4 миллион сумы федераль бюджеттан, 194 миллион сумы республика бюджетыннан бүлеп бирелгән.

Бу чаралар авыл хуҗалыгы җитештерүчеләренә, шул исәптән крестьян-фермер хуҗалыкларына һәм авылдагы кече предприятиеләргә үз эшчәнлекләрен дәвам итәргә һәм үстерергә ярдәм итә.

Продукцияне сату өчен яңа мөмкинлекләр

— Эшмәкәр өчен продукция җитештерү генә түгел, аны сату да мөһим. Бу юнәлештә нинди мөмкинлекләр бар?

— Әлбәттә, җитештерелгән продукцияне сату базарын табу һәм даими сатып алучылар белән хезмәттәшлек урнаштыру — һәр эшмәкәр өчен мөһим мәсьәлә. Шуңа күрә без эшмәкәрләрнең сату мөмкинлекләрен киңәйтүгә дә игътибар бирәбез.

Бу юнәлештәге төп инструментларның берсе — Республика маркетинг үзәге. Аның ресурслары эшмәкәрләргә заказчылар табарга, товарлар һәм хезмәтләр белән тәэмин итүдә катнашырга ярдәм итә.

2025 елда Актаныш районының кече һәм урта эшмәкәрлек субъектлары Республика маркетинг үзәге ресурслары аша 1 миллиард 985,7 миллион сумлык керем алган. Бу еллык планның 308 процентын тәшкил итә.

2026 елга әлеге юнәлештә 1 миллиард 82,8 миллион сум күләмендә максатчан күрсәткеч билгеләнгән. Сентябрь аена булган мәгълүматларга караганда, 36 тәэмин итүче үз продукциясен һәм хезмәтләрен сату нәтиҗәсендә 183,9 миллион сум күләмендә керем алган.

Алда торган бурычларның берсе — эшмәкәрләрне электрон мәйданчыкларда активрак эшләргә өйрәтү, сатып алуларда катнашу тәртибен аңлату һәм муниципаль заказчылар белән хезмәттәшлекне киңәйтү.

Бүген маркетплейслар да зур мөмкинлекләр ача. Районнан 186 тәэмин итүче әлеге мәйданчыкларда эшли. Бу эшмәкәрләргә үз продукцияләрен киңрәк аудиториягә тәкъдим итәргә, җирле базардан читкә чыгарга һәм яңа сатып алучылар табарга мөмкинлек бирә.

Экспорт юнәлеше дә игътибар үзәгендә. Татарстан Республикасы Экспортка ярдәм үзәге эшмәкәрләргә чит ил базарларына чыгу, кирәкле мәгълүмат алу һәм экспорт эшчәнлеген оештыру буенча ярдәм күрсәтә. Бу өлкәдә дә эшне активлаштыру, экспортка чыгарга мөмкинлеге булган предприятиеләрне ачыклау һәм аларга индивидуаль ярдәм күрсәтү зарур.

Муниципаль милек — бизнесны башлап җибәрү өчен өстәмә мөмкинлек

— Эшмәкәрләргә муниципаль милекне арендага бирү юнәлешендә нинди эшләр башкарыла?

— Бизнесны башлап җибәрү яки киңәйтү өчен күп очракта бина, җитештерү мәйданы яки җир кишәрлеге кирәк. Әмма күчемсез милек сатып алу зур чыгымнар таләп итә. Шуңа күрә муниципаль милекне файдалану эшмәкәрләр өчен мөһим ярдәм чарасы булып тора.

2026 елның 1 октябренә кече һәм урта эшмәкәрлек субъектларына тапшыру өчен билгеләнгән муниципаль милек исемлегенә 23 объект кертелгән. Аларның 21е — гомуми мәйданы 5953,7 квадрат метр булган бина һәм бүлмәләр, берсе — 6 гектар мәйданлы җир кишәрлеге, тагын берсе — күчемле милек объекты.

Әлеге объектларның җидесе кече һәм урта эшмәкәрлек субъектларына арендага бирелгән. 2026 елда исемлекне тагын бер объект белән тулыландыру каралган.

Муниципаль милекне тапшыру гамәлдәге законнарда билгеләнгән тәртиптә башкарыла. Безнең өчен объектлар, аларны арендага алу шартлары һәм гариза бирү тәртибе турында мәгълүматның ачык булуы мөһим.

Бу ярдәм чарасы аеруча үз эшен яңа башлаучылар һәм җитештерү күләмен киңәйтергә теләүче эшмәкәрләр өчен әһәмиятле.

Эшмәкәрлекне үстерү буенча 2026 елга билгеләнгән бурычлар

— Ел ахырына кадәр нинди күрсәткечләргә ирешү планлаштырыла?

— Төп максатларның берсе — эшмәкәрлек субъектлары санын саклап калу гына түгел, ә аларның нәтиҗәлелеген арттыру, тотрыклы үсешенә ярдәм итү.

2026 елга районда кече һәм урта эшмәкәрлек субъектлары санын кимендә 749 берәмлек дәрәҗәсендә саклау бурычы куелган иде. 1 сентябрьгә бу күрсәткеч 763кә җитте.

Шулай ук бер хезмәткәргә исәпләнгән эшмәкәрлек әйләнешенең реаль үсеше, сыйфат ягыннан үсеш күрсәткән субъектлар өлеше һәм халыкның һәр 1000 кешесенә туры килгән эшмәкәрләр саны кебек күрсәткечләр дә контрольдә тотыла.

Республика маркетинг үзәге аша эшләүче эшмәкәрләрнең кереме буенча максатчан күрсәткеч 1 миллиард 82,8 миллион сум тәшкил итә.

Бу бурычларны үтәү өчен эшмәкәрләр белән даими элемтәдә булу, ярдәм чаралары турында мәгълүматны вакытында җиткерү, киңәшләр бирү һәм бизнесны үстерү өчен яңа мөмкинлекләр эзләү мөһим.

Шул ук вакытта авыл җирлекләрендә яңа эшмәкәрләр барлыкка килүгә дә игътибар бирергә кирәк. Үз эшен башларга теләүчеләр белән очрашулар үткәрү, аларны грант программалары белән таныштыру һәм «Минем бизнес» үзәге белән берлектә мәгълүмати семинарлар оештыру планлаштырыла.

Дәүләт ярдәме күрсәтүдә ачыклык һәм гаделлек

— Эшмәкәрләргә ярдәм күрсәтү мәсьәләсе коррупциягә каршы көрәш белән дә бәйле. Бу юнәлештә нинди принциплар үтәлә?

— Эшмәкәрләрнең дәүләт органнарына ышанычы, иң беренче чиратта, карарларның гадел һәм аңлаешлы булуына бәйле. Шуңа күрә ярдәм чараларын тәкъдим иткәндә ачыклыкны, тигез мөмкинлекләрне һәм закон таләпләрен үтәүне тәэмин итү аеруча мөһим.

Беренчедән, ярдәм күрсәтү шартлары, конкурсларда катнашу тәртибе һәм нәтиҗәләр турында мәгълүмат билгеләнгән тәртиптә рәсми ресурсларда урнаштырыла. Карарлар расланган критерийларга һәм кирәкле документларга нигезләнеп кабул ителергә тиеш.

Икенчедән, гаризаларны карауда һәм карарлар кабул итүдә катнашучы хезмәткәрләр коррупциягә каршы закон таләпләрен үтәргә, мәнфәгатьләр каршылыгына юл куймаска тиеш.

Өченчедән, барлык эшмәкәрләр өчен дә бердәм кагыйдәләр гамәлдә. Ярдәм күрсәтүдә кемгә дә булса нигезсез өстенлек бирүгә юл куелмаска тиеш. Һәр гариза билгеләнгән таләпләргә туры килүе буенча бәяләнә.

Дүртенчедән, эшмәкәрләрнең мөрәҗәгатьләрен карау һәм кире элемтәне тәэмин итү мөһим. Алар Башкарма комитетка шәхсән, телефон аша һәм электрон каналлар ярдәмендә мөрәҗәгать итә ала. Шулай ук «Халык контроле» системасы да кулланыла.

Бишенчедән, күрсәтелгән ярдәмнең максатчан файдаланылышына игътибар бирелә. Тиешле программалар һәм килешүләр нигезендә субсидияләр, финанс ярдәме һәм арендага бирелгән милек буенча хисаплар тикшерелә, йөкләмәләрнең үтәлеше контрольдә тотыла.

Коррупциягә каршы эшне формаль таләпләрне үтәү белән генә чикләргә ярамый. Аның төп максаты — һәр эшмәкәрнең законлы нигездә ярдәм алу мөмкинлеген тәэмин итү, кабул ителгән карарларның аңлаешлы булуы һәм җәмәгатьчелекнең ышанычын ныгыту.

Алда нинди мәсьәләләрне хәл итәргә кирәк?

— Бүген нинди юнәлешләрдә эшне көчәйтү зарур?

— Беренче чиратта, экспорт эшчәнлегенә җәлеп ителгән эшмәкәрләр санын арттырырга кирәк. Чит ил базарларына чыгу өчен күп кенә предприятиеләргә өстәмә белем, мәгълүмат һәм белгечләр ярдәме таләп ителә. Шуңа күрә Татарстан Республикасы Экспортка ярдәм үзәге белән берлектә индивидуаль эшне көчәйтү мөһим.

Икенче юнәлеш — Республика маркетинг үзәге ресурсларыннан нәтиҗәлерәк файдалану. Эшмәкәрләрне электрон мәйданчыкларда эшләргә өйрәтү, сатып алуларда катнашу мөмкинлекләрен аңлату һәм муниципаль заказчылар белән хезмәттәшлекне киңәйтү кирәк.

Өченчедән, грант программалары турында мәгълүматны киңрәк тарату мөһим. Эшмәкәрләр конкурслар, гариза бирү сроклары һәм катнашучыларга куелган таләпләр турында вакытында белергә тиеш. Бу максаттан авыл җирлекләрендә мәгълүмати семинарлар үткәрү нәтиҗәле булыр иде.

Шулай ук авыл хуҗалыгы һәм төзелеш өлкәләрендә эшмәкәрлекне үстерүгә аерым игътибар кирәк. Яңа проектларны хуплау, муниципаль милекне файдалану мөмкинлекләрен карау һәм башлап җибәрүче эшмәкәрләргә консультацион ярдәм күрсәтү бу юнәлештә мөһим роль уйный.

Әлеге бурычларны хәл итү өчен җирле үзидарә органнары, ярдәм күрсәтүче оешмалар, эшмәкәрләр бергәләп эшләргә тиеш.

«Эшмәкәрләр мөмкинлекләрдән активрак файдалансын иде»

— Район эшмәкәрләренә нинди теләкләрегез бар?

— Эшмәкәрлек — зур җаваплылык, тырышлык һәм даими үсеш таләп итә торган эшчәнлек. Бизнес алып баручыларга көн саен күп кенә мәсьәләләрне хәл итәргә, яңа мөмкинлекләр эзләргә һәм үзгәрешләргә яраклашырга туры килә.

Шуңа күрә эшмәкәрләрне дәүләт ярдәме чаралары белән активрак кызыксынырга, консультацияләр алырга, ташламалы финанслау, муниципаль милек, грант программалары һәм электрон сату мәйданчыклары мөмкинлекләрен өйрәнергә чакырам.

Аеруча үз эшен башлап җибәрергә җыенучыларның мондый мөмкинлекләр турында белүе мөһим. Вакытында алынган мәгълүмат һәм дөрес сайланган ярдәм чарасы яңа бизнес-проектны гамәлгә ашыруда зур роль уйный ала.

Башкарма комитет үз чиратында эшмәкәрләр белән хезмәттәшлекне дәвам итәчәк, мәгълүмати һәм консультацион ярдәм күрсәтәчәк, районда эшлекле мохитны яхшырту юнәлешендә эшләячәк.

Эшмәкәрлек үсеше — район икътисадының ныгуы, яңа эш урыннары булдыру һәм авыл җирлекләренең тормышын яхшырту дигән сүз. Шуңа күрә уртак максатыбыз — бизнес алып бару өчен аңлаешлы, уңайлы һәм гадел шартлар тудыру.